Пәнҗешәмбе, 13 Ноябрь 2014 01:13

Зәет Мәҗитов. «Теләк»

Автор 
Оцените материал
(0 голосов)

Дөресен әйтим, кулъязмага куркып кына алындым, шикләнеп кенә тотындым. Иң элек күләме куркытты. Аз һәм салмак кына иҗат итүче Зәет ага Мәҗитовның кирпечтән дә калынрак шигырь папкасын күреп аптырабрак калдым. Бу папка эчендә ниләр булыр  икән дип, кызыксынып укып та чыктым. Игътибар белән, шагыйрьнең җанын, шигъриятен, шигъри фикерләвен, рухи халәтен, поэтик дөньясын аңларга, төшенергә тырышып укыдым. Соңгы елларда матбугатта сирәк күренгәнлектән, аның иҗаты әдәби тәнкыйть мәкаләләреннән, шигъри күзәтүләрдән бөтенләй диярлек төшеп калганнан дамы, моңа кадәр шагыйрьнең иҗатын бик тулы күз алдына китерә алганым юк иде. Менә хәзер инде бераз күзалларга да мөмкин. Тик шунысы гаҗәп, үзе әдәбиятта җиң сызганып эшләүче, әдәбият белеменә, әдәби тәнкыйтькә армый–талмый хезмәт итүче З. Мәҗитовның үз иҗаты гел читтә калуы ни өчендер беркемгә дә гаҗәп тоелмый. Ә баксаң, игътибар белән күзәтеп барганда, өйрәнгәндә, әйтер сүз бар икән.

Китап хронологик–тематик планда төзелгән. Минемчә, шул килеш калдырырга кирәк тә. Шулай эшләгәндә авторның иҗат йөзе дә, аның үсеше, үзгәреше дә күзгә бәрелеп торачак. Аннары шагыйрьнең кайбер уртакул шигырьләре дә (әгәр дә алар китапка керсәләр) укучыларга аңлашылачак һәм акланачак. Монысы, әлбәттә, укучы файдасына түгел, автор «файдасына» гына булачак.

Китап, нигездә, уңай тәэсир калдыра. Биредә шагыйрьнең берничә төр иҗат юнәлеше күзгә бәрелеп тора. Аның төп тематикасы – тормыш турында, кешеләр турында уйланулар, туган җир, шунда узган яшьлек, аларның икесен дә сагыну, юксыну, мәхәббәт, юмор, сатира. Шагыйрьнең күзе үткен: күрә белә, тоя белә. Табигать күренешләре аңа аеруча якын. Табигатьне күңел хисләре белән бергә сиздерми генә үреп бара белә. Ул иң элек, әлбәттә, лирик. Җылы, ягымлы, укучы күңелен иркәли торган лирика. Шагыйрьнең башлангыч чор иҗатыннан алып хәзергәчә кызыл җеп булып сузылып килә ул. Шагыйрьнең иҗаты шуңа тотынып тора да.

Шагыйрьнең лирикасы бигрәк тә яшьрәк чактагы шигырьләрендә матур яклары белән төсмерләнә. Алар совет яшьләренең һәм студентларының матур хисләрен, уй–теләкләрен, максатларын ачык чагылдыралар. Шагыйрьнең мәхәббәт лирикасы да яшьләр яратып укый торган икән бит. Аларның күбесе – самими, җылы, җиңелчә юмор белән сугарылган. Шуңа күрә дә ул шигырьләрнең укучы күңеленә тәэсир көче бермә–бер арта. Мәсәлән, «Шаяру», «Дуска», «Боз киткәнд», «Чәчәктәй асыл киемнән», «Авыл тынган» кебек шигырьләр әнә шундыйлардан. Шушы нечкә юморлы лирик шигырьләр белән канәгатьләнмичә, автор юмор хисен сатирик, юмористик әсәрләрендә тагын да үстерә. «Юмор һәм сатира» бүлегендәге шигырьләр, мәсәлләр китапның бер бүлеге булып торырга бик нык хаклы, лаеклы.

Соңгы елларда кыска шигырьләр модага кереп китте. Андыйларны бер Равил Фәйзуллин гына яза дип йөрүчеләр дә бар. Баксаң, Зәет Мәҗитов та аларны күптән язып килә икән ләбаса. Һәм начар да язмый. Аның кыска, тыгыз, афоризм дәрәҗәсенә җиткән ул юлларының күбесе җыентыкның бәясен, һичшиксез, күтәрәчәкләр. Бигрәк тә «Беренче көшел»дәге шигырьләр ошады миңа.

  Аннары шагыйрьнең әлеге җыентыгында матур гына язылган җырлары һәм җырга якын шигырьләре дә байтак. Алар ритмик яктан төрле–төрле, теле – йөгерек. Шуларны укып чыккач, З. Мәҗитовның җырлары бик аз булуы бераз аптырашта калдырды.

Болары күзгә бәрелеп торган уңышлар, уңай яклар, китапны китап итә торган сыйфатлар. Гомумән, шагыйрьнең бу этаплы китабы уңай тәэсир калдырды.

Инде киңәш йөзеннән, берничә генә фикер. Авторның әлеге кулъязмасында бу китапка лаеклы булмаган кайбер шигырьләре дә кергән әле. Дөрес, ул «кайберләр»нең кайберләре, беренче карашка, ярыйсы гына кебек. Белеп торам, алар авторга кадерледер. Андыйларын, китапка керткән очракта да, укучы да аңлар һәм кичерер, бәлки. Ләкин авторның бөтен шигырьләрен дә китаптан китапка күчереп йөртүе мәҗбүри түгел. Шундый шигырьләр була: алар заманында үз вазыйфаларын үтиләр. Аларның миссияләре шул бер басылу белән төгәлләнә. Алардан башканы таләп итеп тә булмый. Кирәкми дә! Аннары яңа йортка күчкәндә җыен иске–москыны иске йортта калдыралар бит. Әлеге кулъязмада үз миссиясен үтәгән шундыйрак шигырьләр шактый очрый әле. Аларны автор, бик кадерле булсалар да, китапка кертмәү ягын карасын иде. Андый шигырьләр кулъязманың аеруча беренче чор иҗатына караган бүлекләренә хас. Башка бүлекләрдә дә очраштыра. Мин аларга бернинди дә билгеләр куймадым, битараф калдым. Ул шигырьләрнең төп кимчелеге – артык озынлык, образсызлык, тематика буенча үз–үзеңне кабатлау, гомумән, шул чордагы шигърияткә хас булган типик кимчелекләр. Аннары кайбер шигырьләргә кул да кертәсе килә. Кайбер ритмик чатаклыклар, йомшаграк рифмалар тешкә тиеп–тиеп китә. Автор аларны тагын да бер кабат карап чыгар. Алар, миңа калса, китапны ямьсезләп кенә торачаклар, китапны «старомодный» итәчәкләр. Искегә тисәң, исең китәр, диләр бит. Тимәвең хәерлерәктер.

Поэмалар мәсьәләсенә килгәндә, эш болайрак тора. Зәет Мәҗитовның сюжетлы поэмалар тарафдары икәнен беләбез. Ул үзенең иҗатында да шул принцибына хыянәт итми, шуны тагын бер кат раслый гына. Бу өлкәдә аның үз уңышлары бар. Миңа калса, «Һәйкәл янында», «Җырлы таңнар» һәм «Кияү каршылаганда» дигәннәрен китапка кертергә мөмкин. Аеруча соңгысы фольклорга нигезләнеп, йөгерек тел белән язылган. Ә менә «Ярсу Ык»ка бераз шигем бар. Китапны, бүгенге көн күзлегеннән караганда, бозмас микән ул? Ни дисәң дә, ул да үз миссиясен үтәгән әсәр кебек тәэсир калдыра. Монысын мин хәл итә алмыйм. Автор белән редактор үзләре уртак бер фикергә килерләр, аңлашылар, хәл итәрләр.

Кыскасы, Зәет Мәҗитовның әлеге кулъязмасыннан укучы яратып укырлык, әйбәт сыйфатлы, матур китап чыгарырга мөмкин дип уйлыйм. Һәм ышанып калам!

6 декабрь, 1980

Прочитано 324960 раз
Другие материалы в этой категории: « Рөстәм Яхин. Җырлар җыентыгы Эчке рецензияләр »
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии
   

Тел/Язык  

   

Видео  

   

Яңалыкларга язылу  

   

Реклама  

Внимание!!! Файл sape.php не обнаружен. Проверьте правильность установки кода Sape.

   
© Роберт Миңнуллин