Пәнҗешәмбе, 13 Ноябрь 2014 01:04

Рәшит Бәшәр. Ак әкият

Автор 
Оцените материал
(0 голосов)

Балалар шагыйре Рәшит Бәшәрнең бу яңа җыентыгы сөендерде мине. Чөнки шактый матур гына яза башлап та, берара ни сәбәптәндер сүрелебрәк, тоныкланыбрак калган иде ул. Ә бу язмаларында аның яңадан җанланып китүе, эзләнүләре, балалар дөньясына якынаюы, аңа яңача карашы сизелеп тора. Шагыйрь үз дөньясы, үз фикерләүләре белән яши икән. Җыентыкта инде эшләнеп беткән, шул килеш укучыларга тәкъдим итәрлек шигырьләр күп. «Ярул абый», «Һавадагы абыйлар», «Яңа йорт», «Кызык булыр иде», «Кайтаваз», «Печән өсте», «Авазлар», «Дуслык хаты», «Гарәп малае Җәлил» һәм «Тынычлык поезды» кебек төгәлләнгән, художество эшләнешенә тел тидермәслек шигырьләр китапның нигезен тәшкил итәрләр дип уйлыйм. Аеруча соңгы өч шигырьне уңай яктан телгә алып китәсе килә. Тынычлык өчен көрәш мотивлары безнең балалар поэзиясендә бик аз яктыртыла. Әлеге шигырьләр исә әнә шул бушлыкны тутырырга ярдәм итәчәкләр. Алар – заманча, актуаль яңгырашлы һәм, гомумән, әйбәт шигырьләр. Минем шуларга тагын «Малайлар турында баллада»ны да кертәсем килә. Лирик сурәтләргә бай  ул публицистик баллада минем күңелемне җилкендерде. Балаларга да тәэсир итми калмас дип ышанам.

Аннары шагыйрьнең табигать һәм аның җан ияләре турындагы шигырьләре дә матур тәэсир калдыра. Әмма иң куандырганы – тематиканың яңа булуы. Аның бик күп шигырьләре КамАЗга, аның кешеләренә, табигатенә, КамАЗ балаларына багышланган. «Ак әкият» бүлеге тулысынча шундый шигырьләрдән тора. Бу, минемчә, күңелле хәл.

Авторга киңәш сыйфатында берничә тәкъдимем дә бар. Аларның һәммәсе дә китап файдасына әйтелә дип уйларга кирәк.Барыбызга да мәгълүм, балалар поэзиясенең үз спецификасы булырга тиеш. Өлкәннәр шигъриятендәге бик күп поэтик алымнар биредә кабул ителми, югалып кала яисә бөтенләй көлке булып тоелырга мөмкин. Шуңа күрә дә, экспериментлар күпме генә әйбәт булмасын, барыбер аның белән сак  кылану файдалырак. Рәшит Бәшәр шигырьләрендә шундый бер җитешсезлек күзгә чалына: ул да булса, абстракт образлар белән мавыгу. Алар, әлбәттә, матур гына кебек, зурлар поэзиясендә яңгырарга да мөмкин. Ләкин биредә инде аларны бала күңеле, кызганычка каршы, кабул итеп бетерә алмавы бар. Чөнки бала әлегә конкрет детальләр, конкрет предметлар, вакыйгалар белән эш итә. Әйтик, кулъязманың исеме үк «Ак әкият» дип атала. Каян белсен ди бала әлеге ак әкиятнең ак шәһәр, ягъни мәсәлән, Брежнев шәһәре булуын? Әле мин аның шулай икәнен соңыннан гына төшендем. Бу, чын мәгънәсендә, табышмак. Бала өчен әкият ул – әкият китабы, мультфильм, уенчыклар. «Шәһәр үзе төшә инешкә», «Зәңгәр күзле яз», «Гармун уйный урамнар», «Чәчәк тотып кулына яз апа килде безгә»… Бу образларны нәни укучының кабул итмәвенә иманым камил. Ни өчен дисәң, бала иң элек: «Инешкә төшәргә шәһәрнең аягы юк бит? Язның күзе кая соң? Урам гармунны ничек уйный соң ул?» – дип, сине сораулар белән күмәчәк. Ә инде җентекләп аңлатуга калгач, шигырьнең тәэсир итү көче юк дигән сүз. Аннары кайбер чагыштыруларның бик үк төгәл булмавы да үзен сиздергәли. Мәсәлән, «кран тирләп чыкты» дигән юлны алыйк. Чыннан да, тимер салкында парланырга, тирләргә мөмкин. Ләкин биредә тимер турында сүз бармый. Вакыты да кыш түгел, ә җәй уртасы. Димәк, бу чагыштыру урынсыз булып чыккан. «Тиен кебек йөгереп төшәр…» дигән юлда да чагыштыру төгәл димәс идем. Тиен бит күпчелек очракта сикереп йөри, йөгереп булышмый. Аннары шигырьләрдә бер үк образларның, бер үк шигъри формаларның бик еш кабатлануы да ялкыта башлый. Әйтик, шундый охшаш образлар: «тургай канатында алсу чык кибәр», «чәчәк таҗыннан тамчы сикереп төшмәс иде», «коелыр зәңгәр чыклар, коелыр алсу чыклар», «чык тамды чәчәкләр күзеннән», «йолдызлар тама» һ.б. Күренә ки, чагыштырулар гел бер тирәдә әйләнә. Аннары «алсу чык»ны ничек күз алдына китерергә? Чыннан да, чыкмы ул, әллә кан тамчысымы?

Кайбер шигырьләрнең юллары да урынсызга бүлгәләнеп беткән. «Җыр башы», «Җыр дәвамы», «Җыр уртасы», «Трамвай, комбайн һәм ат» исемлеләрендә шул күзгә бәрелеп тора. Аларда рифмалар тугыз юлга берәү генә туры килә.  Яңадан нормаль шигырь калыбына керткәндә начар булмас иде.

Гомумән, шушындый типтагы кимчелекләр кулъязмада шактый күренә. Шапшак рифмалар, аксак ритмнар, артык детальләр шигырьләрнең бәясен төшерә. Автор аларны, редактор ярдәмендә, карап чыгар, яңадан тагын бер кат эшләр, киңәшләргә колак салыр дип уйлыйм.

Ә китапны Татарстан китап нәшриятының 1985 елгы тематик планына кертергә мөмкин дип саныйм. Кече яшьтәге балаларга мондый китаплар бик кирәк!

17 сентябрь, 1983

Прочитано 355751 раз
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии
   
© Роберт Миңнуллин