Пәнҗешәмбе, 13 Ноябрь 2014 01:05

Ләис Зөлкарнәев. Балачак күге

Автор 
Оцените материал
(1 Голосовать)

Безнең шигърияткә егетләр бергәләшеп, дәррәү килә башладылар. Алтмышынчы елларда Рәдиф Гатауллин, Равил Фәйзуллин, Ренат Харис, Гәрәй Рәхим һәм Рөстәм Мингалим…Аларның үкчәләренә баса–баса Зөлфәт белән Мөдәррис Әгъләмов…Аннары Фәннур Сафин, Разил Вәлиев, Марсель Галиев…Инде менә Ләис Зөлкарнәев белән Ркаил Зәйдуллин. Алар икесе дә поэзиягә мәктәп бусагасыннан ук атлап керделәр. Равил Фәйзуллин дигәндә һәрчак Рәдиф Гатауллинны өстәп йөрткән кебек, хәзер инде әлеге ике егетнең берсен атаганда, икенчесенең исеме телгә килеп тора. Икесе дә шигърияткә әзерлек белән килделәр, бик яшьли чын шигырьләр язып танылдылар. Өйрәнчеклек чорларын без сизми дә калдык диярлек. Аларның шулай тиз өлгерүендә, әлбәттә, Язучылар союзының, бигрәк тә яшьләр белән эшләү бүлегенең һәм яшь авторлар белән эшләү комиссиясенең роле зур булды. Һәм менә нәтиҗә – Л. Зөлкарнәевнең «Балачак күге» исемле беренче шигырьләр җыентыгы.

Җыентык белән танышып чыкканнан соң туган беренче хис шул: поэзиябезгә үзенчәлекле, әйбәт шагыйрь килә. Егетнең үз сүзләре, үз күзләре, үз колаклары бар. Күңеле дә үзенеке! Ул күзәтә белә, ишетә, тоя белә, иң мөһиме, кичерә белә. Шагыйрь өчен кирәк булган иң кирәк сыйфатлар бар дигән сүз бу. Ул классикларыбызны һәм бүгенге поэзияне ныклап өйрәнеп килә. Ул авылның үзеннән, аның тапкырлыгыннан, гореф–гадәтләреннән. Ләиснең күп кенә шигырьләре, чын мәгънәсендә, халкыбызның милли үзенчәлекләре белән сугарылган. Без моны шигырьләрнең исемнәреннән үк күрә алабыз. «Ядәч», «Әбәк», «Качышлы уйнаганда», «Печән өсте» һ.б… Ләкин миллилек тышкы формага яки атрибутларга гына кайтып калса, билгеле, бик кызганыч булыр иде. Бәхеткә каршы, Ләистә алар тирәндәрәк ята. Без әлеге үзенчәлекләрне шигырьләрдәге геройларның портретларыннан да, сөйләшләреннән дә, холык–фигыльләреннән дә таба алабыз.

Шагыйрьнең үзе генә яраткан үзенчәлекле образлары бар. Кайчакларда артык еш һәм уңышсызрак кабатланып, тәме китә башласа да, күп очракта ул аларны кирәк урында оста файдалана белә. Мәсәлән, аның шигырьләренә вакыт–вакыт бабай образы килеп керә. Әгәр дә егермесе дә тулмаган чагында язылган артык «мудрый» шигырьләр яшь шагыйрь өчен беренче карашка сәеррәк тоелыр иде. Менә шушында инде әлеге бабай образының кирәге килеп чыга.

Аннары шагыйрьнең тагын бер яраткан образы – җил.

                                        Бөтерелеп кала җилләр,

                                        Күңелләрдә җилкенү.

                                                                        («Безнең бәйге»)

                                         Купты күңел – кабынды җил куакларда.

                                                                        («Купты күңел…»)

                                         Пәрәвезләр тузгытып исте җил.

                                                                         («Пәрәвезләр…»)

Җил образы һәрбер очракта диярлек яшьлек ашкынуларының, романтик хисләрнең, ярсулы мәхәббәтнең чагылышы итеп кабул ителә. Һәм еш кына җил давылга да әйләнә.

                                          Канатым да һәм җаным да

                                          Давыл өчен яралган.

                                                                          («Шаулап килгән давыл»)

                                          Бабайларның җаны давыл булган,

                                          Без бит шул давылның дәвамы.

                                                                           («Бәй өчен мени ат…»)

Гомумән, «свежий» образлар, матур–матур тәгъбирләр әлеге җыентыкта шактый. «Пар күләгә төшә микән…», «Бер бабам да күмелмәгән монда. Әбиләрем ялгыз баш икән» кебек юллар җыентыкның саллылыгын, һичшиксез, арттыралар дип уйлыйм.

Аннары шагыйрь сүзнең тәмен тоя белә. Шигырь юлларына әдәбиятта сирәгрәк кулланылган, әмма халыкта яратып сөйләнелә торган сүзләр дә килеп керә. Бу да хуплауга лаек, минемчә. Аерым шигырьләрдә форма төрлелеге дә күзгә ташлана («Билгесез борынгы көйгә», «Купты күңел…» һ.б.).

Яшь шагыйрьгә, киңәш йөзеннән, берничә сүз дә әйтәсе килә. Ул да булса, аның каберләр, кабер ташлары, канлы ташлар тирәсендә ешрак чуалуы. Алар бик күп кабатлана, шигырьдән–шигырьгә күчеп йөри. Бу егет зиратлардан кайтып керми бугай дигән хис уяна башлый. Аннары үткәннәргә карап сыктаулар ул инде М. Әгъләмовка гына килешә. Тарихка да, халкыбызның катлаулы язмышына да шигърияттәге мөнәсәбәт башкачарак юнәлештә үзгәрергә тиеш. Кая безнең батыр бабаларыбыз? Кая безнең данлы, шанлы Алтын Урдаларыбыз? Шунсыз ярамый. Шунсыз без үзебезне күтәрә алмабыз.

Кайбер шигырьләрдә, тәҗрибәсезлек аркасындадыр, ритмик төгәлсезлекләр, логик чатаклыклар очрый. Алары инде тиз төзәтелә торган кимчелекләр.

                                                  Учактагы соңгы кузда

                                                  Бер караусыз чәй кайный.

                                                  Зур аланда ятим малай,

                                                  Тезләнеп чалгы яный.

                                                  Ә ул чабып килгән покос

                                                  Офыкларга тоташкан.

                                                 Кайрак тоткан нәни кулы

                                                  Кара канга укмашкан.

                                                 Эндәшүчең булса икән:

                                                  «Улым, кил, җитәр инде».

                                                  Зур чалгысын читкә ташлап,

                                                  Берсүзсез китәр иде…

Менә шушы гади генә шигырь, әллә үземнең малай чагымны хәтерләткәнгә, минем күңелемне кузгатты, дулкынландырды. Дөресрәге, җанымны тетрәндерде. Бу шигырьдә Ләис Зөлкарнәев иҗатына хас, аны шагыйрь иткән ике төп сыйфат бар. Ул – Образлылык һәм Моң! Шундый шигырьләре күп яшь шагыйрьнең.

Кыскасы, Л. Зөлкарнәевнең беренче җыентыгы күңелдә матур хисләр уятты. Әйбәт китап булачак! 1984 елның тематик планына, һичшиксез, кертергә кирәк дип саныйм. Ул үзенең бер шигырендә бик кыю рәвештә һәм Бальмонтчарак итеп болай ди: «Күңелемдә бер хис яна: Булалсам яңа кояш!» Генерал булырга теләмәгән солдат булмаган шикелле, кояш булырга теләмәгән яшь шагыйрь дә булмыйдыр ул, күрәсең. Кояш ук булмаса да, әйбәт шагыйрь булсын! Көтәбез!

4 декабрь, 1982     

Прочитано 411315 раз
Авторизуйтесь, чтобы получить возможность оставлять комментарии
   

Тел/Язык  

   

Видео  

   

Яңалыкларга язылу  

   

Реклама  

Внимание!!! Файл sape.php не обнаружен. Проверьте правильность установки кода Sape.

   
© Роберт Миңнуллин